ΟΜΙΛΙΑ ΠΡΟΕΔΡΟΥ ΝΕΑΣ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑΣ
Κου Α. ΣΑΜΑΡΑ
ΕΤΗΣΙΟ ΤΑΚΤΙΚΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΚΕΔΚΕ
18 Ιανουαρίου 2010 - ΜΕΓΑΡΟ ΜΟΥΣΙΚΗΣ ΑΘΗΝΩΝ
Φίλες και φίλοι, η Τοπική Αυτοδιοίκηση είναι πρωτογενής λαϊκή μορφή εξουσίας και έχει πράγματι στο επίκεντρό της τον άνθρωπο. Τον φέρνει πιο κοντά στην κρίσιμη απόφαση που αφορά στην καθημερινότητά του.
Με αυτήν την πεποίθηση, χαιρετίζοντας την έναρξη του Συνεδρίου σας και ευχόμενος ανάλογη επιτυχία στις εργασίες σας, οφείλω να προχωρήσω αμέσως σε ορισμένες παρατηρήσεις.
Πράγματι το Συνέδριό σας συμπίπτει με την παγκόσμια και ελληνική οικονομική κρίση, αλλά και με τη σχεδιαζόμενη Διοικητική Μεταρρύθμιση.
Παρατήρηση πρώτη. Οφείλουμε να απομονώσουμε και να απορρίψουμε τραυματικές εμπειρίες που δημιουργούν δεσμά στην Τοπική Αυτοδιοίκηση, που την κάνουν δηλαδή επαίτη του συγκεντρωτικού κράτους και την απομακρύνουν από τον πολίτη, και παρατήρηση δεύτερη, σήμερα η ελληνική Τοπική Αυτοδιοίκηση περιμένει από την κυβέρνηση να διευκρινίσει τις προθέσεις της, να επιδείξει σεβασμό και σοβαρότητα προς τους αιρετούς εκπροσώπους και προς τις τοπικές κοινωνίες, γιατί μέχρι σήμερα υπάρχει μία προχειρότητα και μία ............
αναντιστοιχία λόγων και έργων και γιατί το κράτος και η Τοπική Αυτοδιοίκηση έχουν συνέχεια και προκαλεί πράγματι εντύπωση η πλήρης θα έλεγα απαξίωση από τον Πρωθυπουργό, του αυτοδιοικητικού παρελθόντος, άρα και του πρώτου στάδιου της σημερινής μεταρρύθμισης, δηλαδή του Καποδίστρια, που στο κάτω-κάτω ήταν προϊόν παρέμβασης του ίδιου του ΠΑΣΟΚ.
Όμως με την προχειρότητα αυτή και την περισσή βιασύνη, το όραμα της αληθινής μεταρρύθμισης είναι δύσκολο να μετουσιωθεί σε πράξη.
Φοβάμαι ότι με τις τελευταίες εξαγγελίες αντί να απελευθερώνεται η Αυτοδιοίκηση ακόμα περισσότερο, αντί να ενισχύεται οικονομικά και θεσμικά, αποδυναμώνεται, κινδυνεύει να απομακρυνθεί από τον πολίτη, να γίνει πιο προβληματική, πιο απρόσωπη και να μιμηθεί ουσιαστικά το προβληματικό κεντρικό κράτος, που λίγο ενδιαφέρεται για τις ιδιαιτερότητες της κάθε κοινωνίας.
Όλοι αναγνωρίζουμε ότι σήμερα οι αλλαγές είναι αναγκαίες περισσότερο παρά ποτέ. Προϋποθέτουν όμως μελέτη, σχεδιασμό προσεκτικό, διάλογο ουσιαστικό με τους θεσμικούς εκπροσώπους και με τις τοπικές κοινωνίες. Και όμως βλέπουμε σπουδή, βλέπουμε κομματικές σκοπιμότητες, προαποφασισμένες επιλογές, γενικόλογες διακηρύξεις, μυστικότητα, έλλειψη συγκεκριμένου σχεδίου και για όλους αυτούς τους λόγους δεν μπορούμε να αισθανόμαστε ήσυχοι για το αύριο της Τοπικής Αυτοδιοίκησης.
Ακούσαμε από την κυβέρνηση μια γενικόλογη έκθεση, εντοπίσαμε σοβαρά κενά, που δημιουργούν συγκεκριμένα ερωτήματα. Παύει η σχέση εξάρτησης της Τοπικής Αυτοδιοίκησης από το κεντρικό κράτος; Παύει ή διαιωνίζεται; Λιγοστεύει η γραφειοκρατία από τις συνενώσεις ή αυξάνεται; Εναρμονίζεται η Τοπική Αυτοδιοίκηση με τις σύγχρονες ανάγκες της κοινωνίας ή απλά διευρύνουμε τα διοικητικά όρια; Ενδυναμώνεται η συμμετοχική δημοκρατία σε τοπικό επίπεδο ή απλώς καθίστανται οι αυτοδιοικητικές ενότητες μικρές, ακυβέρνητες τελικά, πολιτείες; Ενισχύεται η κοινωνική συνοχή ή αποκλίνουν οι ενωτικές τάσεις κάθε τοπικής κοινωνίας εξαιτίας αυτής της βιαστικής στάσης για μαζική συμμετοχή στην εκλογική διαδικασία σχεδόν όλων των μεταναστών ανεξαρτήτως της προσφοράς ή της ενσωμάτωσής τους στις τοπικές κοινωνίες;
Μήπως οι συνενώσεις των Δήμων έτσι βιαστικά όπως προωθούνται, χωρίς καμία συγκεκριμένη δέσμευση για οικονομική και επιτελική ενίσχυσή τους, οδηγήσουν τελικά σε μαράζωμα της περιφέρειας, των ορεινών περιοχών, των ευαίσθητων νησιών μας;
Πώς είναι δυνατόν να υπάρχει αισιοδοξία για το οικονομικό μέλλον, όταν δεν αντιμετωπίζεται αυτό το οικονομικό αδιέξοδο στην Τοπική Αυτοδιοίκηση; Όταν οι πόροι του 2010 είναι μειωμένοι σε σχέση με το 2009 και άραγε ποια πολιτιστικά, ιστορικά και χωρικά κριτήρια θα χρησιμοποιηθούν; Έχει ήδη χαράξει τα όρια και έχει ήδη αποφασίσει για τον αριθμό των Δήμων και των Περιφερειακών Αυτοδιοικήσεων η κυβέρνηση μόνη της, ερήμην της ΚΕΔΚΕ και της ΕΝΑΕ; Γιατί αργεί να δώσει στους θεσμικούς φορείς της Αυτοδιοίκησης το χωροταξικό των νέων σχημάτων ώστε να υπάρχει διαβούλευση; Επιδιώκει να δημιουργήσει τετελεσμένες καταστάσεις;
Θυμίζω ένα μόνο. Ότι ο σημερινός Πρωθυπουργός τον Σεπτέμβριο του 2008 χαρακτήριζε διοικητικό έγκλημα για την χώρα το ενδεχόμενο εφαρμογής του νέου Καποδίστρια και τόνιζε ότι το ΠΑΣΟΚ θα αντισταθεί στο σχέδιο να μπει η Αυτοδιοίκηση στο περιθώριο και να δημιουργηθεί ένα χάος, ένα νέο χάος σε αυτήν. Ο δε Υπουργός, ο κύριος Καστανίδης, στις 6 Αυγούστου του 2008, καθ’ ύλην τότε αρμόδιος από την πλευρά του ΠΑΣΟΚ, έλεγε ότι θεμελιώδης προϋπόθεση για να προχωρήσει η υπόθεση της Αυτοδιοίκησης, είναι να λυθούν τα οικονομικά, τα τεχνικά, τα διοικητικά προβλήματα, πριν προχωρήσει η κυβέρνηση σε οποιαδήποτε συζήτηση για πιθανή συνένωση των Δήμων στα πλαίσια ενός νέου Καποδίστρια.
Συμφωνούμε μαζί του και καλούμε την κυβέρνηση να καταβάλλει, όπως σωστά λέχθηκε, το οφειλόμενο στην Τοπική Αυτοδιοίκηση από το 2009 ποσό, που ανέρχεται στα 331 εκατομμύρια και που αφορούν το τελευταίο τρίμηνο του 2009, που ήταν το ΠΑΣΟΚ στην κυβέρνηση.
Οι θέσεις μας επομένως, είναι σαφείς. Το διοικητικό σύστημα της χώρας είναι ανάγκη να διαρθρώνεται σε τρία επίπεδα. Το εθνικό, το περιφερειακό και το τοπικό.
Η ΝΕΑ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ στηρίζει την θεσμοθέτηση και την εφαρμογή ενός ολοκληρωμένου και όχι αποσπασματικού προγράμματος τομών και μεταρρυθμίσεων, που στόχο έχουν την αναζωογόνηση του εθνικού χώρου σε ένα σύγχρονο επιτελικό κράτος, με αποκεντρωμένους θεσμούς, ισχυρούς και αποτελεσματικούς Δήμους.
Στο πλαίσιο αυτό είναι ανάγκη η κεντρική δημόσια διοίκηση να ενισχύσει τις επιτελικές δομές και τις λειτουργίες στην κατεύθυνση ενός κράτους-στρατηγείου. Να αποσυγκεντρώσει και να αποκεντρώσει αρμοδιότητες και πόρους σε περιφερειακό και τοπικό επίπεδο, να στηρίξει σύμφωνα και με το Σύνταγμα, την Πρωτοβάθμια και Δευτεροβάθμια Τοπική Αυτοδιοίκηση. Η Περιφερειακή Αυτοδιοίκηση να έχει Πρόεδρο αιρετό, εκλεγόμενο άμεσα με καθολική ψηφοφορία, να έχει αιρετό Περιφερειακό Συμβούλιο, με σαφείς αλλά και συνοπτικές δομές, που θα καθιστούν και αποτελεσματικότερη τη λειτουργία τους.
Οι σημερινές Νομαρχίες, για λόγους κοινωνικούς, πολιτικούς, οικονομικούς, ιστορικούς, αν θέλετε και συναισθηματικούς, να διατηρηθούν ως Νομαρχιακά Διαμερίσματα με αιρετό επικεφαλής τους. Οι νέες Αυτοδιοικητικές Περιφέρειες να έχουν ευρύτατο πεδίο αρμοδιοτήτων νομοθετικά κατοχυρωμένων στους άξονες της περιφερειακής ανάπτυξης, του χωροταξικού σχεδιασμού, του περιβάλλοντος, των μεταφορών, της πολιτικής προστασίας, της δημόσιας υγείας, της παιδείας, του εμπορίου, του τουρισμού και βέβαια της πρωτογενούς παραγωγής.
Η διαχείριση του ΕΣΠΑ να περιέλθει στις Αυτοδιοικητικές Περιφέρειες, η Περιφέρεια να έχει εξασφαλισμένους αυτούς τους πόρους και είναι ακόμα ανάγκη να συγκροτηθούν οι νέοι Δήμοι με τρόπο που να εξασφαλίζει τη βιωσιμότητα, τις δυνατότητες για ικανοποιητικές υπηρεσίες και ιδιαίτερα θα έλεγα για αναπτυξιακές παρεμβάσεις, την ανταγωνιστικότητά τους, την αξιοποίηση του ενδογενούς δυναμικού, την προστασία του αστικού, του φυσικού περιβάλλοντος, του αγροτικού, την ισόρροπη ανάπτυξη και τη συγκράτηση του πληθυσμού στην ύπαιθρο.
Για την επιτυχία αυτού του εγχειρήματος επιβάλλεται επίσης να τεθούν και να τηρηθούν ορισμένες αυτονόητες θα έλεγα προϋποθέσεις. Η μεταρρύθμιση να μην είναι αποσπασματική, να αποτελέσει δηλαδή ένα μέρος ενός συνολικού προγράμματος μεταρρύθμισης της δημόσιας διοίκησης, σε κεντρικό, περιφερειακό και τοπικό επίπεδο.
Ο σχεδιασμός και η χάραξη των ορίων των νέων Περιφερειακών Αυτοδιοικήσεων και των νέων Δήμων, να γίνει με κριτήρια πληθυσμιακά, πολιτιστικά, κοινωνικοοικονομικά και με την αξιοποίηση της εμπειρίας του Καποδίστρια, μακριά από κομματικές και μικροπολιτικές σκοπιμότητες, μακριά από τη γνωστή, γεωγραφική θα έλεγα, κοπτοραπτική ή αυτή τη μυστηριώδη πολιτική αριθμητική των 370 Δήμων, που θυμίζουν στιγμές που ζήσαμε στο παρελθόν. Να γίνει ουσιαστικός διάλογος πριν την ψήφιση του σχετικού νόμου.
Να καταρτιστεί και να υλοποιηθεί ένα εθνικό επιχειρησιακό πρόγραμμα για την υποστήριξη των Περιφερειακών Αυτοδιοικήσεων και των νέων Δήμων, με εξασφαλισμένη τη χρηματοδότησή του, διαφορετικά η μεταρρύθμιση θα είναι, φίλες και φίλοι, ένα άδειο πουκάμισο.
Να υλοποιηθεί η αρχή ένας Δήμος ανά νησί, με εξαίρεση φυσικά τα μεγάλα νησιά, την Κρήτη, την Εύβοια, τη Μυτιλήνη και τα λοιπά. Να ληφθεί ειδική μέριμνα για ορεινούς, απομονωμένους και νησιωτικούς Δήμους, έτσι ώστε η ακριτική γη να μην μαραζώσει. Να διατηρηθούν οι ιστορικοί μας Δήμοι. Στα πολεοδομικά συγκροτήματα Αθηνών, Θεσσαλονίκης, ενδεχόμενα και σε άλλες πόλεις, είναι θετικό να θεσμοθετηθεί η μητροπολιτική διακυβέρνησή τους με αιρετά διοικητικά Όργανα και αρμοδιότητα σε ζητήματα όπως ο πολεοδομικός, ο χωροταξικός σχεδιασμός, η περιφερειακή ανάπτυξη, το περιβάλλον, διαχείριση απορριμμάτων, το κυκλοφοριακό, η πολιτική προστασία και η κυβέρνηση οφείλει να πει ξεκάθαρα τις θέσεις της για το περιεχόμενο, για τη χωροταξία, καθώς και για τους πόρους που θα απαιτηθούν.
Εάν καθυστερεί σκόπιμα, κάνει λάθος. Αν επιδιώκει να αναλωθεί πολύτιμος χρόνος ώστε να δημιουργήσει τετελεσμένες καταστάσεις εν όψει των εκλογών του Νοεμβρίου, επίσης κάνει λάθος. Εάν δεν συνεργαστεί με την αντιπολίτευση, με την ΕΝΑΕ και την ΚΕΔΚΕ, αν θελήσει να προχωρήσει σε μία παρέμβαση αποσπασματική, χωρίς χρηματοδότηση, με συγκεκριμένους όρους, χωρίς τους πόρους τους αναγκαίους, θα υπονομεύσει το όλο εγχείρημα.
Καλούμε την κυβέρνηση να δείξει αυτήν την υπευθυνότητα. Η μεταρρύθμιση αυτή είναι ένα ζήτημα εθνικό και ως τέτοιο πρέπει να αντιμετωπιστεί. Ήταν και το ξέρετε και ένα όνειρο της ΝΕΑΣ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑΣ, και δεν πρέπει να επιτρέψουμε σε κανέναν να διασυρθεί τελικά αυτό το όνειρο. Άλλη μία ακόμα ευκαιρία για τον εκσυγχρονισμό του κράτους θα χαθεί τότε, με απρόβλεπτες συνέπειες για το μέλλον.
Όμως η κυβέρνηση σπεύδει να προαναγγείλει ότι θα δώσει και δικαίωμα ψήφου στις επικείμενες τοπικές εκλογές σε περίπου 250.000 μετανάστες και αυτό νομίζοντας ότι θα μπορούσε να εξυπηρετήσει κομματικές σκοπιμότητες.
Έχω αναπτύξει με σαφήνεια τη θέση της ΝΕΑΣ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑΣ. Υπογραμμίζω άλλη μια φορά ότι παρεμβάσεις που η κυβέρνηση σχεδιάζει, τόσο για την ψήφο των μεταναστών, όσο και για τη μαζική χορήγηση της ελληνικής ιθαγένειας, μας βρίσκουν αντίθετους. Την καλέσαμε να μην προχωρήσει σε άκριτη, σε μαζική νομιμοποίηση χωρίς τις προϋποθέσεις που θέτουν τα περισσότερα κράτη της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Την καλέσαμε σε υπεύθυνη συζήτηση για τον καθορισμό κριτηρίων και κανόνων. Την καλούμε και τώρα σε συζήτηση χωρίς σπουδή, με υπευθυνότητα, με σοβαρότητα, όπως απαιτεί ένα τόσο ευαίσθητο ζήτημα.
Στη δική μας πολιτική ιδεολογία για την Τοπική Αυτοδιοίκηση, ταιριάζει, φίλες και φίλοι, το αυτοδιοίκητο. Όμως ο εναγκαλισμός της Τοπικής Αυτοδιοίκησης – θα το πω καθαρά – από τα κόμματα, έχει βλάψει και την Αυτοδιοίκηση και τις τοπικές κοινωνίες και κατά την άποψή μου και τα ίδια τα κόμματα.
Για αυτό και η ΝΕΑ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ θα αποφύγει την άμεση παρέμβασή της στην έκφραση των τοπικών κοινωνιών και ιδιαίτερα των μικρότερων. Ήρθε πιστεύω η ώρα της αποκομματικοποίησης της περιφέρειας, της χειραφέτησής της από τους δήθεν παντογνώστες του κέντρου που αποφασίζουν για αυτήν πριν από αυτήν, χωρίς να γνωρίζουν τις ιδιαιτερότητες της περιφέρειας και σε αυτή την εξέλιξη που την οδηγεί η ίδια η ζωή, πιστεύω ότι είναι χρήσιμο επιτέλους να συνδράμουν όλα τα κόμματα.
Προτείνω επίσης, αυτή τη φορά να προβληματιστούμε σε κάτι ακόμα. Χρειάζεται ίσως ακόμα ένα τολμηρό βήμα και πιστεύω ότι οι συνθήκες έχουν ωριμάσει. Ας ανοίξουμε την πόρτα της αξιοσύνης και στις διαδικασίες εκλογής Δημοτικών Συμβουλίων και γιατί όχι, να σκεφτούμε αν θα έπρεπε να στήσουμε ξεχωριστή κάλπη για τους υποψηφίους Δημάρχους και ξεχωριστή για τους υποψηφίους Δημοτικούς Συμβούλους. Ότι θα βάλουμε έτσι στην εικόνα της Τοπικής Αυτοδιοίκησης περισσότερη αξιοκρατία και λιγότερο κομματισμό, ούτε λόγος. Ότι θα υπάρξουν και αντιδράσεις, είναι επίσης βέβαιο. Ότι θα απαιτηθούν και ασφαλιστικές δικλείδες για την απρόσκοπτη λειτουργία του Δήμου, είναι αυτονόητο.
Σας καλώ, αν θέλετε, να προβληματιστείτε και προς αυτήν την κατεύθυνση στο Συνέδριό σας.
Φίλες και φίλοι, εμείς στη ΝΕΑ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ θα ακολουθήσουμε τον δρόμο του διαλόγου, των τεκμηριωμένων προτάσεων, της ευθύνης. Ας το κάνει το ίδιο και η κυβέρνηση. Κάθε παλινωδία, κάθε αποτυχία, θα βαρύνει αποκλειστικά την ίδια.
Επιδίωξη και ελπίδα όλων μας, είναι να πρωτοστατήσει δυναμικά η Τοπική Αυτοδιοίκηση στην πρόοδο και την αναγέννηση της πατρίδας μας. Εμείς θα είμαστε κοντά σας.
Καλή επιτυχία στο Συνέδριό σας. Σας ευχαριστώ θερμά.
